بعد از جراحی روی تخت نمانید! راز بازگشت سریعتر به زندگی عادی در دستان فیزیوتراپی است
تصور کنید جراحی شما با موفقیت انجام شده است. پزشک از نتیجه عمل رضایت دارد و شما با خیال راحت به خانه بازمیگردید؛ اما چند روز بعد متوجه میشوید که درد، خشکی مفاصل، ضعف عضلات و محدودیت حرکتی هنوز همراه شما هستند. بسیاری از افراد تصور میکنند پایان جراحی یعنی پایان درمان، در حالی که حقیقت چیز دیگری است.
در بسیاری از موارد، جراحی تنها نیمی از مسیر درمان است و نیمه دیگر را فیزیوتراپی پس از جراحی تکمیل میکند. تفاوت بین بیماری که چند هفته بعد به زندگی عادی بازمیگردد و بیماری که ماهها با درد و محدودیت دست و پنجه نرم میکند، اغلب در همین مرحله نهفته است.
اگر به تازگی جراحی کردهاید یا یکی از عزیزانتان در دوران نقاهت قرار دارد، این مقاله میتواند مسیر بازگشت به زندگی عادی را برای شما روشنتر کند.
فیزیوتراپی بعد از جراحی دقیقا چیست؟
فیزیوتراپی بعد از عمل مجموعهای از روشهای درمانی تخصصی است که با هدف بازگرداندن توان حرکتی، کاهش درد، جلوگیری از عوارض ناشی از بیحرکتی و تسریع روند بهبودی انجام میشود.
برخلاف تصور رایج، فیزیوتراپی تنها چند حرکت ورزشی ساده نیست. این درمان شامل موارد زیر است:
- تمرینات تخصصی حرکتی
- تقویت عضلات ضعیف شده
- کاهش التهاب و تورم
- بهبود دامنه حرکتی مفاصل
- آموزش صحیح راه رفتن و نشستن
- پیشگیری از خشکی مفاصل
- بازگرداندن استقلال فرد در انجام فعالیتهای روزمره
چرا فیزیوتراپی بعد از جراحی تا این اندازه اهمیت دارد؟
بدن پس از جراحی وارد مرحلهای از استرس و التهاب میشود. اگر عضلات و مفاصل برای مدت طولانی بیحرکت بمانند، مشکلاتی مانند موارد زیر ایجاد میشوند:
- تحلیل عضلات
- محدود شدن حرکت مفاصل
- دردهای مزمن
- تشکیل بافتهای چسبنده
- اختلال در تعادل و راه رفتن
- طولانی شدن دوران نقاهت
فیزیوتراپی این چرخه را متوقف میکند و بدن را به سمت بازسازی طبیعی هدایت میکند.
آیا همه جراحیها به یک نوع فیزیوتراپی نیاز دارند؟
پاسخ کوتاه این است: خیر.
یکی از بزرگترین اشتباهات بیماران، مقایسه روند درمان خود با دیگران است. نوع فیزیوتراپی کاملاً به نوع جراحی، سن بیمار، وضعیت جسمانی و هدف درمان بستگی دارد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی ارتوپدی
این گروه شایعترین مراجعهکنندگان فیزیوتراپی هستند.
جراحیهای رایج:
- تعویض مفصل زانو
- تعویض مفصل لگن
- پارگی رباط صلیبی
- شکستگی استخوانها
- جراحی شانه
- جراحی ستون فقرات
اهداف درمان:
- کاهش درد و تورم
- بازگرداندن حرکت مفصل
- تقویت عضلات اطراف مفصل
- آموزش راه رفتن صحیح
- جلوگیری از خشکی مفصل
برای مثال، فردی که عمل تعویض زانو انجام داده است اگر فیزیوتراپی را به تعویق بیندازد، ممکن است هرگز نتواند خم شدن طبیعی زانو را به دست آورد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات
جراحیهای دیسک کمر یا گردن از حساسترین جراحیها محسوب میشوند.
در این بیماران فیزیوتراپی شامل:
- آموزش صحیح نشستن و خوابیدن
- تقویت عضلات مرکزی بدن
- اصلاح الگوی حرکتی
- کاهش فشار روی مهرهها
- پیشگیری از بازگشت درد
هدف اصلی در این بیماران بازگشت تدریجی به فعالیت روزمره بدون آسیب مجدد است.
فیزیوتراپی بعد از جراحی قلب
بسیاری از بیماران تصور میکنند پس از جراحی قلب باید برای مدت طولانی استراحت مطلق داشته باشند؛ در حالی که امروزه برنامههای توانبخشی قلبی بخش مهمی از درمان محسوب میشوند.
این برنامهها شامل:
- تمرینات کنترلشده قلبی عروقی
- آموزش تنفس صحیح
- افزایش تدریجی فعالیت بدنی
- کنترل ضربان قلب و فشار خون
- کاهش احتمال عوارض بعدی
این نوع فیزیوتراپی میتواند کیفیت زندگی بیماران قلبی را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی مغز و اعصاب
بیمارانی که جراحی تومور مغزی، سکته مغزی یا آسیبهای عصبی را پشت سر گذاشتهاند، به برنامههای تخصصی توانبخشی نیاز دارند.
اهداف درمان شامل:
- بازگشت تعادل
- بهبود راه رفتن
- تقویت عضلات ضعیف
- افزایش هماهنگی حرکات
- بازیابی مهارتهای روزمره
در این بیماران زمان شروع درمان نقش بسیار مهمی در نتیجه نهایی دارد.
فیزیوتراپی بعد از جراحیهای شکم و قفسه سینه
جراحیهایی مانند:
- سزارین
- جراحی فتق
- جراحی ریه
- جراحی معده
- جراحیهای سرطان
میتوانند باعث ضعف عضلات، اختلال تنفس و محدودیت حرکتی شوند.
در این شرایط فیزیوتراپی روی موارد زیر تمرکز دارد:
- تمرینات تنفسی
- پیشگیری از عفونت ریوی
- افزایش تحرک بیمار
- کاهش درد
- بازگشت سریعتر به فعالیت روزمره
بهترین زمان شروع فیزیوتراپی چه زمانی است؟
پاسخ این سوال برای هر جراحی متفاوت است اما در بسیاری از عملها، فیزیوتراپی در همان 24 تا 72 ساعت ابتدایی آغاز میشود.
شروع دیرهنگام درمان میتواند باعث:
- خشکی مفاصل
- ضعف عضلانی شدید
- طولانی شدن دوران نقاهت
- افزایش درد مزمن
شود.
البته زمان دقیق شروع باید توسط جراح و فیزیوتراپیست تعیین شود.
چند جلسه فیزیوتراپی لازم است؟
این موضوع به عوامل متعددی بستگی دارد:
- نوع جراحی
- سن بیمار
- وضعیت جسمانی قبل از عمل
- سرعت ترمیم بافتها
- میزان همکاری بیمار
برخی بیماران با ۱۰ جلسه بهبود قابل توجهی پیدا میکنند و برخی دیگر ممکن است به چندین ماه توانبخشی نیاز داشته باشند.
آیا انجام تمرینات خانگی کافی است؟
خیر.
اگرچه تمرینات خانگی بخش مهمی از درمان هستند، اما جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی فیزیوتراپی نمیشوند.
فیزیوتراپیست با بررسی:
- قدرت عضلات
- دامنه حرکتی
- الگوی راه رفتن
- میزان درد
- وضعیت زخم جراحی
برنامه درمانی اختصاصی شما را طراحی میکند.
علائمی که نشان میدهد به فیزیوتراپی نیاز دارید
اگر بعد از جراحی با یکی از شرایط زیر مواجه هستید، بهتر است هرچه سریعتر با متخصص فیزیوتراپی مشورت کنید:
- درد مداوم
- محدودیت حرکتی
- ضعف عضلات
- تورم طولانیمدت
- اختلال در راه رفتن
- بیحسی یا گزگز
- کاهش توانایی انجام کارهای روزمره
اشتباه بزرگی که بسیاری از بیماران مرتکب میشوند
بسیاری از افراد به دلیل ترس از درد، حرکت کردن را متوقف میکنند. اما در بسیاری از جراحیها، بیحرکتی طولانیمدت میتواند آسیب بیشتری نسبت به حرکت کنترلشده ایجاد کند.
حرکت صحیح و برنامهریزیشده، یکی از مهمترین ابزارهای بدن برای ترمیم و بازسازی است.
جمعبندی
جراحی پایان مسیر درمان نیست؛ بلکه آغاز مرحلهای مهم به نام توانبخشی است. فیزیوتراپی پس از عمل میتواند تفاوت بین ماهها درد و محدودیت با بازگشت سریع به زندگی عادی را رقم بزند.
فرقی نمیکند جراحی شما مربوط به زانو، ستون فقرات، قلب، مغز یا شکم باشد؛ هر جراحی برنامه توانبخشی مخصوص به خود را دارد و هرچه این برنامه زودتر و اصولیتر آغاز شود، احتمال بازگشت کامل به فعالیتهای روزمره بیشتر خواهد بود.
