بیحسی انگشتان دست؛ چه زمانی طبیعی است و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟
بیحسی انگشتان دست یکی از علائم شایعی است که ممکن است هر فردی در طول زندگی آن را تجربه کند. گاهی این حالت تنها چند دقیقه پس از خوابیدن روی دست یا قرار گرفتن طولانیمدت در یک وضعیت نامناسب ایجاد میشود و با تغییر وضعیت بدن برطرف میشود. در چنین شرایطی، بیحسی معمولاً موقتی و کمخطر است.
با این حال، اگر بیحسی انگشتان دست به صورت مکرر اتفاق بیفتد، مدت زیادی ادامه پیدا کند، به سایر قسمتهای دست یا بازو گسترش یابد یا همراه با درد، ضعف و اختلال حرکتی باشد، ممکن است نشانه فشردگی یا آسیب عصب، مشکلات ستون فقرات گردنی، سندرم تونل کارپال، نوروپاتی محیطی یا برخی بیماریهای زمینهای باشد.
در ادامه بررسی میکنیم علت بیحسی انگشتان دست چیست، کدام انگشتها در بیماریهای مختلف بیشتر درگیر میشوند و چه زمانی این علامت نیاز به بررسی پزشکی دارد.
بیحسی انگشتان دست دقیقاً به چه معناست؟
بیحسی به کاهش یا از بین رفتن حس طبیعی در انگشتان یا دست گفته میشود. فرد ممکن است علاوه بر کاهش حس، احساس گزگز، مورمور شدن، سوزش یا حالت «سوزنسوزن شدن» داشته باشد.
در بعضی افراد نیز بیحسی با ضعف دست همراه میشود؛ برای مثال فرد ممکن است در گرفتن اشیا، نوشتن، بستن دکمه لباس یا نگه داشتن تلفن همراه دچار مشکل شود.
این علائم معمولاً زمانی ایجاد میشوند که یک عصب در مسیر خود تحت فشار قرار گرفته، تحریک شده یا آسیب دیده باشد؛ البته بیماریهای متابولیک و برخی اختلالات عصبی نیز میتوانند باعث بروز آن شوند.
چه زمانی بیحسی انگشتان طبیعی و موقتی است؟
یکی از شایعترین دلایل بیحسی دست، وارد شدن فشار موقت به عصب است.
برای مثال ممکن است هنگام خواب، دست زیر بدن قرار بگیرد یا مچ و آرنج برای مدت طولانی در وضعیت نامناسب باقی بماند. در این حالت، جریان طبیعی پیامهای عصبی مختل شده و فرد احساس بیحسی یا گزگز میکند.
معمولاً با برداشتن فشار و تغییر وضعیت، حس دست طی چند دقیقه به حالت طبیعی برمیگردد. این نوع بیحسی که گاهبهگاه اتفاق میافتد و سریع برطرف میشود، در اغلب موارد جای نگرانی ندارد.
با این حال، اگر این حالت مرتب تکرار شود یا بدون علت مشخص ایجاد شود، بهتر است علت آن بررسی شود.
مهمترین علتهای بیحسی انگشتان دست
بیحسی انگشتان همیشه یک علت مشخص ندارد. محل بیحسی، تعداد انگشتان درگیر، زمان بروز علائم و وجود علائم همراه، همگی میتوانند در تشخیص علت نقش داشته باشند.
۱. سندرم تونل کارپال
یکی از شناختهشدهترین علل بیحسی انگشتان دست، سندرم تونل کارپال است.
در این بیماری، عصب مدیان در ناحیه مچ دست تحت فشار قرار میگیرد. این عصب وظیفه انتقال حس بخشهایی از دست و همچنین کنترل برخی عضلات شست را بر عهده دارد.
بیحسی و گزگز ناشی از تونل کارپال معمولاً بیشتر در:
- انگشت شست
- انگشت اشاره
- انگشت میانی
- بخشی از انگشت حلقه
احساس میشود و معمولاً انگشت کوچک درگیر نیست. علائم ممکن است در طول شب تشدید شوند و حتی فرد را از خواب بیدار کنند. برخی افراد برای کاهش علائم، دست خود را تکان میدهند یا اصطلاحاً «دست را میتکانند».
در مراحل پیشرفتهتر، ممکن است ضعف عضلات شست ایجاد شود و فرد در گرفتن اشیا یا انجام حرکات ظریف دست مشکل پیدا کند.
۲. فشار روی عصب اولنار در آرنج
عصب اولنار از قسمت داخلی آرنج عبور میکند و در صورت تحت فشار قرار گرفتن، میتواند باعث بیحسی و گزگز در:
- انگشت کوچک
- نیمه داخلی انگشت حلقه
شود.
تکیه دادن طولانیمدت آرنج روی سطح سخت یا خم نگه داشتن آرنج برای مدت طولانی میتواند علائم این عصب را تشدید کند.
۳. مشکلات ستون فقرات گردنی
گاهی منشأ بیحسی دست، خود دست یا مچ نیست؛ بلکه مشکل از اعصاب خارجشونده از ستون فقرات گردنی است.
فتق دیسک گردن، تغییرات فرسایشی مهرهها و برخی مشکلات ستون فقرات میتوانند به ریشههای عصبی فشار وارد کنند. در این شرایط، بیحسی یا گزگز ممکن است از گردن یا شانه به سمت بازو و دست انتشار پیدا کند.
فشار روی ریشه عصبی گردن همچنین میتواند با درد تیرکشنده، ضعف بازو یا دست و دشواری در گرفتن اشیا همراه باشد.
۴. نوروپاتی محیطی
نوروپاتی محیطی به آسیب یا اختلال عملکرد اعصاب محیطی گفته میشود.
یکی از مهمترین بیماریهایی که میتواند باعث نوروپاتی شود، دیابت است. کمبود برخی ویتامینها، بعضی بیماریهای سیستمیک، مصرف طولانیمدت الکل، برخی داروها و تعدادی از بیماریهای عصبی نیز میتوانند در ایجاد آسیب عصبی نقش داشته باشند.
نوروپاتی معمولاً فقط به یک انگشت محدود نمیشود و ممکن است به صورت تدریجی مناطق بیشتری از اندامها را درگیر کند.
۵. کمبود ویتامین B12
ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی ضروری است. کمبود این ویتامین در برخی افراد میتواند با علائم عصبی از جمله گزگز و بیحسی همراه شود.
البته هر بیحسی دست به معنای کمبود B12 نیست و تشخیص آن باید بر اساس علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز آزمایش خون انجام شود. کمبود B12 یکی از علل شناختهشدهای است که در ارزیابی بیحسی باید در نظر گرفته شود.
۶. آسیب یا فشار مستقیم به عصب
ضربه، شکستگی، تورم بافتها یا حرکات تکراری میتوانند موجب تحریک یا فشرده شدن اعصاب شوند.
مشاغل و فعالیتهایی که شامل حرکات تکراری مچ و دست هستند نیز میتوانند احتمال برخی آسیبهای فشاری عصب را افزایش دهند.
بیحسی هر انگشت میتواند چه معنایی داشته باشد؟
محل بیحسی یکی از سرنخهای مهم برای شناسایی عصب درگیر است.
| محل بیحسی | یکی از علل احتمالی |
|---|---|
| شست، اشاره و میانی | سندرم تونل کارپال |
| انگشت کوچک و بخشی از حلقه | فشار روی عصب اولنار |
| چند انگشت همراه با درد گردن و بازو | درگیری ریشه عصبی گردن |
| چندین ناحیه از هر دو دست و پا | نوروپاتی محیطی |
| بیحسی گذرا پس از خوابیدن روی دست | فشار موقت روی عصب |
البته این الگوها به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند. مسیر اعصاب پیچیده است و تشخیص صحیح به معاینه و در برخی موارد آزمایشهای تکمیلی نیاز دارد.
چه زمانی بیحسی انگشتان دست باید جدی گرفته شود؟
بیحسی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مداوم، تکرارشونده یا رو به تشدید باشد.
اگر بیحسی شما:
- برای مدت طولانی باقی میماند؛
- مرتباً تکرار میشود؛
- به بازو یا سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا میکند؛
- همراه با درد یا سوزش است؛
- باعث ضعف دست میشود؛
- باعث افتادن مکرر اشیا از دست میشود؛
- انجام حرکات ظریف دست را دشوار میکند؛
- هنگام خواب مرتباً شما را بیدار میکند؛
- یا با فعالیت خاصی مانند تایپ کردن، کار با ابزار یا خم نگه داشتن مچ تشدید میشود،
بهتر است برای مشخص شدن علت آن به پزشک مراجعه کنید.
چه زمانی بیحسی دست یک وضعیت اورژانسی است؟
هر بیحسی دست به معنای سکته مغزی نیست؛ اما بیحسی ناگهانی، بهخصوص اگر همراه با علائم عصبی دیگر باشد، باید جدی گرفته شود.
اگر بیحسی به صورت ناگهانی ایجاد شده و همزمان یکی از علائم زیر وجود دارد، باید فوراً برای دریافت کمک پزشکی اورژانسی اقدام کرد:
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یک طرف بدن
- افتادگی یک طرف صورت
- اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار
- سرگیجه شدید یا اختلال ناگهانی در تعادل
- اختلال ناگهانی در بینایی
- سردرد بسیار شدید و ناگهانی
- ناتوانی ناگهانی در حرکت دادن دست یا پا
این علائم میتوانند از نشانههای سکته مغزی باشند. حتی اگر علائم پس از چند دقیقه برطرف شوند، همچنان نیاز به ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد، زیرا حمله ایسکمیک گذرا یا TIA نیز میتواند علائمی مشابه ایجاد کند.
پزشک چگونه علت بیحسی انگشتان را تشخیص میدهد؟
تشخیص علت بیحسی صرفاً بر اساس محل گزگز امکانپذیر نیست. پزشک معمولاً ابتدا درباره زمان شروع علائم، مدت آن، عوامل تشدیدکننده و علائم همراه سؤال میکند.
در معاینه ممکن است مواردی مانند:
- قدرت عضلات دست و بازو
- میزان حس پوست
- رفلکسها
- وضعیت مچ و آرنج
- حرکات گردن
- عملکرد اعصاب محیطی
بررسی شود.
در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایشهایی مانند نوار عصب و عضله، آزمایش خون یا تصویربرداری را درخواست کند. برای مثال، در موارد مشکوک به سندرم تونل کارپال، تستهای الکترودیاگنوستیک میتوانند عملکرد عصب را ارزیابی کنند.
درمان بیحسی انگشتان دست چگونه انجام میشود؟
درمان به علت اصلی بستگی دارد و نمیتوان برای تمام موارد بیحسی یک روش درمانی یکسان در نظر گرفت.
اگر علت فشار موقت روی عصب باشد
اصلاح وضعیت بدن، تغییر حالت مچ و دست و جلوگیری از وارد شدن فشار طولانیمدت به عصب معمولاً کافی است.
اگر علت سندرم تونل کارپال باشد
بسته به شدت بیماری، ممکن است اصلاح فعالیتها، استفاده از مچبند مناسب، دارو یا تزریق برای کاهش التهاب و فشار روی عصب توصیه شود. در موارد شدید یا مقاوم، جراحی آزادسازی عصب نیز ممکن است مطرح شود.
اگر علت مشکلات گردن باشد
درمان بر اساس نوع مشکل گردنی انجام میشود و ممکن است شامل اصلاح فعالیتها، دارو، فیزیوتراپی و در موارد خاص درمانهای تخصصیتر باشد.
اگر علت بیماری زمینهای باشد
در این حالت، کنترل بیماری اصلی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، در نوروپاتی مرتبط با دیابت، کنترل مناسب بیماری میتواند به جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی کمک کند.
بنابراین، مصرف خودسرانه مکملها یا داروهای اعصاب بدون مشخص شدن علت بیحسی توصیه نمیشود.
آیا میتوان از بیحسی انگشتان دست پیشگیری کرد؟
در همه موارد نمیتوان از بیحسی دست پیشگیری کرد، اما رعایت برخی نکات میتواند احتمال مشکلات ناشی از فشار روی اعصاب را کاهش دهد:
- از قرار دادن مچ در وضعیت خمیده برای مدت طولانی خودداری کنید.
- هنگام کار با کامپیوتر، وضعیت مچ و ساعد را تا حد امکان مناسب نگه دارید.
- از تکیه دادن طولانیمدت آرنج روی سطوح سخت خودداری کنید.
- فعالیتهای تکراری دست را با استراحتهای کوتاه همراه کنید.
- در صورت ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، کنترل مناسب بیماری را جدی بگیرید.
- در صورت بروز مکرر بیحسی، علت اصلی را بررسی کنید و آن را صرفاً به خستگی دست نسبت ندهید.
